Ik help graag mensen die graag een moestuin willen aanleggen en dus willen werken aan hun gezondheid en het milieu. Men doet het omdat men iets nieuw wil proberen óf misschien wil men bio groenten omdat de prijs onaanvaardbaar is in de winkels. Misschien zelfs om voorbereid te zijn op een economische crisis zodat men deels zelfvoorzienend kan zijn qua noodzakelijke voeding?

Kan jij overleven als de economie slecht gaat?

Vol goede moed zullen diegene die op een eenvoudige manier willen beginnen, starten met een of meerdere vierkante verhoogde moestuin. Ideaal. Esthetisch gezien past het in de meeste tuinen en het onderhoud is vrij minimaal.  Daarnaast heb je diegene die een spade of schop nemen en een stuk gazon of weiland omspitten. Die laatsten voornamelijk omdat hun ouders, grootouders of andere doorwinterde, bevriende moestuiniers het al jaren doen. Want ja, zij hebben jaren ervaring én kijk nou toch wat een opbrengst!

Uit ervaring weet ik dat de meesten die nu beginnen met spitten, het over ’t algemeen niet heel erg lang zullen volhouden. Deze man kent er alles van. Rugklachten, vermoeidheidsklachten versterkt door auto-immuunziekte, nog meer onkruid dan ervoor… Tot er gewoon een moment komt dat je er gewoon geen zin meer in hebt, ondanks de liefde voor de moestuin. Je gaat dan research doen en ontdekt hoe planten en het bodemleven zich gedragen in verhouding tot elkaar. Je komt mensen tegen als Frank Anrijs, Ruth Stout, Charles Dowding, Peter Wohlleben, Geoff Lawton en ga zo maar door. Stuk voor stuk mensen die eigenhandig ervaren hebben hoe belangrijk bodemleven in de natuur is. Zij raken geen schop meer aan.

My hero, Charles Dowding

Maar waarom spitten de mensen nog steeds? Die vraag stel ik mij regelmatig. Al sinds het moment dat ik dacht dat spitten noodzakelijk was, want mijn grootouders, nonkel, peter, ouders…  ze deden het allemaal… en ik vond dat verschrikkelijk saai en zwaar. Het zit gewoon zo diepgeworteld in de meeste hun brein. Ze weten gewoon niet anders. Zo simpel is het. Iedereen doet het en iedereen lijkt wel een mooie opbrengst te vergaren. Spitten wordt een gewoonte, doodnormaal. Kijk, de landbouwers ploegen toch ook hun land om?

Als je ze vertelt dat spitten niet nodig is, dan krijg je zo van die antwoorden: “maar ik doe dat al tientallen jaren, daar is niks mis mee, ik heb altijd al een mooie opbrengst gehad”. Zelfs nu het advies van niet-spitten al enige tijd meedraait, blijft het een welles-nietes onderwerp waarbij wel eens harde woorden vallen tussen de twee partijen.

Zo kreeg ik het onlangs aan de stok met een Velt moestuinier die al 40 jaar ervaring had en claimt dat hij een prachtige, vruchtbare, kruimelige moestuin grond had, dankzij het spitten. Spitten is helemaal niet erg volgens hem! Ola pola! Op de manier dat hij sprak, leek het alsof die prachtige moestuin van hem er was nét omwille van dat spitten. Want, jah, die “kruimelige aarde” waar hij over sprak, is blijkbaar voor velen het summum of de crème-de-la-crème van de perfecte moestuin (al is daar wel iets van waar). De correlatie – spitten én sexy moestuinaarde – lijkt voor de leek perfect te kloppen, maar toch is het niet zo.

Misschien toch niet?

Spitten & vruchtbaar, dat zijn twee dingen die niet verenigbaar zijn voor mij. Wat is spitten? Bij spitten ga je de bovenste en onderste laag verwisselen als het ware. Met het idee dat alle onkruiden verstikt worden onder de grond. De grote brokken aarde, die hak je nog wat extra los. Op die manier krijg je een blote, egale grond.

Daar zijn een paar nadelen aan verbonden:

  • Een groot stuk grond spitten neemt onnodig veel tijd in beslag
  • Niet iedereen is lichamelijk in staat lang te spitten of krijgt simpelweg rugklachten door verkeerde houdingen
  • Je spade of schop dood wormen en andere nuttige beestjes (een worm in twee gespleten vormt geen twee wormen [i])
  • Belangrijker nog: je gaat twee verschillende lagen verwisselen, namelijk de anaerobe (zuurstofarme) en aerobe (zuurstofrijke) laag én je breekt de oh zo belangrijke schimmels

Wat is er zo belangrijk aan dat laatste punt? Wel laten we het eenvoudig proberen houden: de organismen in de aerobe laag kunnen niet goed overleven in de anaerobe laag en omgekeerd. Gevolg? Bacteriën, schimmels, wormen en andere organismen kunnen afsterven door aanwezigheid of afwezigheid van zuurstof én straling (UV-licht van de zon bijvoorbeeld), waardoor het evenwicht van de bodem verstoord wordt. Nu, de natuur is, zoals we regelmatig zien, in veel gevallen sterk genoeg om zichzelf te herstellen op een of andere manier. Met andere woorden, als er genoeg humus en organisch materiaal ín of óp de bodem is, kan zich dat snel herstellen. Schimmels proberen dus hun netwerk te herstellen en bacteriën proberen zich te vermenigvuldigen. Vergeet niet: schimmels en bacteriën verplaatsen zich eigenlijk door zich te vermenigvuldigen. Om dat te doen, hebben ze organisch voedsel nodig. Wormen die overleven, gaan ook terug op zoek naar organisch materiaal om te eten en verluchten en bemesten op die manier de bodem. Ze zorgen dat water sneller naar de onderste lagen kan en de bodem niet verstikt. De bodem gaat dus op zoek naar een nieuw evenwicht. Heel deze interactie van allerlei organismen zorgt voor een evenwichtige, gezonde bodem én planten.

Evenwicht tussen bodem en natuur

Voel je het al komen? Laat de essentie van hierboven, namelijk organisch materiaal, nu net iets zijn wat de persoon hierboven eerst verzweeg. Na het spitten geeft hij al jaren een organische gift. Hij dekt de grond af met organisch materiaal. Ondanks onze woordenwisseling – welke in mijn ogen zeer eenzijdig van duidelijke argumentatie voorzien was (haha) – vond ik dat afdekken met organisch materiaal van hem uiteraard zeer lovenswaardig. Dat heb ik hem ook gezegd; ik ben ook geen boeman. Als iets goed is, dan is dat goed.

Van afval tot organisch goud

Uiteindelijk heb ik hem met mijn gegronde argumentatie over het bodemleven én allerlei andere voordelen en redenen om niet verder te spitten, kon ik hem niet overtuigen dat spitten onnodig is. Dit is pijnlijk, op een bepaalde manier, want hij probeerde met zijn 40 jarige ervaring elke wetenschappelijke onderbouwing of argumentatie die ik aanbracht van de kaart te vegen. Hij niet alleen hoor. Nee, samen gaan ze zichzelf verheerlijken met andere argumentatie als: “ik heb ooit nog les gevolgd bij persoon X” of “soms kunnen twee dingen tezamen bestaan”. Erger nog: ze beschuldigen je van extremisme, gaan je zelfs uitlachen en vragen bijvoorbeeld: “idioot, hoe gaat ge uw aardappels rooien zonder schop of woelvork? Hè, daar sta je dan met uw mond vol tanden en uw niet-spitten”. Natuurlijk weten de meeste niet-spitters wel beter en kunnen we al die niet-doordachte antwoorden van de kaart vegen met duidelijke voorbeelden.

We zullen zelf hier en daar misschien eens wat anekdotisch bewijs bovenhalen om onze visie te versterken of te onderbouwen, maar daar is tenminste over nagedacht én het kan gereproduceerd worden. Ik ga het uiteraard niet verzwijgen: mogelijk niet alle aannames zijn bewezen door de wetenschappers want dat kost veel tijd en geld. Als men er geen geld kan uitkloppen, is het geen onderzoek waardig. Zo denken, volgens mij, veel wetenschappers. Er is sowieso véél meer onderzoek nodig. Maar, leg de huidige wetenschap, verschillende trials en ervaringen samen én experimenteer zelf. Dan pas begrijp je waarom er een hele groep niet-spitters ontstaan is.

Er is in mijn ogen maar één nadeel aan het niet spitten: soms heb je net niet genoeg organisch materiaal om af te dekken of om compost te maken. Maar, dat kan je eenvoudig oplossen door eens bij de buren te horen naar hun snoeiafval en dergelijke. In de permacultuur voorzien we daarom ook een houtkant om organisch materiaal van te “oogsten”. Een andere optie is om een paar kubieke meters compost te later leveren. En misschien zelfs wat hakselhout. Compost is op zich niet duur, enkel de levering.

Begrijp me niet verkeerd, ik ben geen extremist. Uiteindelijk kan het mij niet zó hard schelen dat er nog een generatie bestaat die hardnekkig blijft spitten, zolang ze maar met respect voor de natuur werken en dus vooral regelmatig organisch materiaal aanvoeren en geen pesticiden en/of chemische meststoffen in de moestuin gebruiken.

Maar je moet mij NIET komen vertellen dat spitten echt NODIG is om een moestuin op te starten óf te onderhouden.

En al zeker niet tegen onwetende beginners. Want dan is het voor mij overduidelijk dat je ego te groot is om objectief te zijn, open te staan voor nieuwe informatie óf om dingen bij te leren. Want, vergeet niet, je bent nooit te oud om iets bij te leren.

Chinese vrouw, 102 jaar oud, eerste schooldag ooit. Kijk hoe blij ze is 🙂

Information overload

Ach, er valt nog zoveel meer te vertellen over het niet-spitten in de moestuin. Er is zoveel dat ik niet aangehaald heb, maar dan ga je waarschijnlijk afhaken als ik door dram. Jij wil gewoon weten welke manier van moestuinieren een betere ervaring opbrengt, met respect voor de aarde (én onszelf). Niet waar? Of heb je tóch nog een ongestilde honger naar informatie over de werking van de planten en de bodem? Please, let me inspire you!

Indien je meer wilt weten over de bodem en hoe het allemaal in elkaar zit, hier enkele boeken:

  • Het bodemvoedseweb (of Teaming with microbes)
  • Teaming with Fungi

Meer weten over niet-spitten of een betere samenwerking met de natuur in je tuin? Een kleine selectie:

  • Permacultuur, boek van Velt
  • No Dig Organic Home & Garden, Charles Dowding
  • Tuin smakelijk, door Vera Greutink
  • Zeven stappen naar een natuurlijke moestuin, Frank Anrijs
  • Combineren in de natuurlijke moestuin, Frank Anrijs
  • Creating a forest garden

Van de personen Charles Dowding, Geoff Lawton, Ruth Stout, Fukuoka, Vera Greutink … zijn er redelijk wat filmpjes op Youtube te vinden. Maar daar stopt het niet. Aan al die filmpjes zijn gelijkaardige filmpjes gelinkt die je steeds verder meenemen in de mooie wereld van moestuinieren, permacultuur etc. Wat dacht je van “Garden of Eden“? Of zoek eens op “no-dig gardening”, keus te over om je te laten inspireren.

Tot slot

Wat met een woelvork? Mag je dan beluchten met een woelvork? Als je de grote lijnen van het bodemleven begrijpt, weet je dat beluchten eigenlijk ook helemaal niet nodig is. Kurt Vantommele van Yggdrasil vertelde net hetzelfde. Hij heeft ooit éénmaal een grelinette gebruikt. Sindsdien nooit meer.

Het is soms allemaal zoveel eenvoudiger dan het lijkt, eens alle radartjes samen klikken.


[i] https://www.livescience.com/38371-two-worms-worm-cut-in-half.html

Gepost door:Jan db

A person with too much hobbies :) Taichi, Learning languages like Japanese, Photography, archery, garderning using ecologic ways, peppers, tomatoes, sports...

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s